Omicron varyantı iki doz olanlar için ne anlama geliyor? | Pelerin Kutusu | Bilim Sanat Yazılım Kitap Oyun Teknoloji Gündemi

Omicron varyantı iki doz olanlar için ne anlama geliyor?

Linda Geddes

Omicron varyantının ortaya çıkışı, Delta da dahil olmak üzere, var olan varyantlara kıyasla Covid-19 aşılarına karşı daha güçlü olabileceğine ait geniş çaplı spekülasyonlara neden oldu. Pekala bu durum, iki kere aşılanmış ortalama bir insan açısından ne manaya geliyor?

Şu anda İngiltere’de kullanılan aşıların tamamı, ACE2 reseptörüne bağlanarak hücreleri hasta etmek için kullandığı bir anahtar olan korona virüsü başak proteinine karşı bağışıklık sistemini eğiterek işini yapar. Omicron, bu reseptöre yapışan özel kısım olan “reseptör temas alanı”ndaki (RBD) 10 mutasyon da dahil olmak, bu proteinde 30’u aşkın mutasyon barındırıyor. Delta’da ise iki adet RBD mutasyonu mevcut.

SAVUNMA ARAÇLARIMIZ NE KADAR TESİRLİ?

Öte yandan, bütün bu değişimlere rağmen, daha evvelki enfeksiyona ya da aşıya cevap olarak gelişen antikorların ve T hücrelerinin karşılık verebileceği alanlar (epitoplar) var olacaktır.

Imperial College London’da immünoloji profesörü olan Danny Altmann “Şayet mutasyonları başak proteininin kristal yapısının fotoğrafının üzerine karalar ve bunu bilinen bütün temel antikor faaliyetleriyle irtibatlandırırsanız, bu biraz ürkütücü görünür: Elinizdeki tahlil yolları, tıpkı antikorca zararsız hale getirilen amaçlarınızın büyük kısmı üzere kesimlere ayrılır; bu durumda, bağışıklık korumanızdan geriye ne kalır?” diye soruyor: “Ve buna karşılık, Güney Afrika’dan elde ettiğimiz datalar durumun çok önemli görünmediğini ortaya koyuyor üzere görünüyor ve hastaneye giden beşerler aşılılardan çok aşısızlardan oluşuyor; güya aşı, insanlara hâlâ biraz da olsa muhafaza sağlıyormuş üzere görünüyor.”

Bunun dışında, virüs bulaşan hücreleri ayırt eden, onlara saldıran ve antikor üreten B hücrelerini karşılaştıkları viral risk hakkında eğiten, yani bağışıklık hücreleri olan ‘T hücreleri’ mevcut.

Altmann, “Hepimiz T hücrelerinin [varyantlar ortasında ortaya çıkan] farklılıkları ayırt edebileceğini ve T hücrelerinin sahip olduğu repertuarın buna karşı çok daha hami olduğunu düşünüyoruz; bu da size biraz muhafaza sağlayabilir” diyor.

AŞILARLA NE KADAR MÜDAFAAYA SAHİBİZ?

Asıl soru şu ki, aşılar bizi ne kadar korur? Hâlihazırda, bunun olma ihtimali aşılanmamış şahıslardan neredeyse üç kat daha düşük olsa bile, çift doz yaptırmış insanların da Delta varyantına yakalanabileceğinden ve hastalığı bulaştırabileceğinden haberdarız. Bundan daha değerli olan konu, aşılanan bireylerin hastalığa yakalanmaları halinde hayatlarını kaybetme ihtimalinin yaklaşık dokuz kat daha az olması.

Her ne kadar Omicron ile hastalığa yakalanmak daha da mümkün üzere görünse de, Cardiff Üniversitesi’nde misyonlu bir immünolog olan Profesör Paul Morgan şunları tabir ediyor: “Bana nazaran, en mümkün sonuç, büsbütün bir bağışıklık kaybından daha çok, bir baskılamanın gerçekleşmesi. Büyük olasılıkla virüs, yüzeyinde bulunan her bir epitopu* yitirmez; çünkü, şayet bu türlü olsaydı başak proteini artık bir işe yaramazdı. Hâl böyleyken, virüsün evvelki örneklerine ya da aşılara karşı üretilen antikorların ve T hücresi klonlarının bir kısmı tesirli olmayabilirken, bir başka kısmı da tesirli olmaya devam edecektir.”

Bu yüzden, üçüncü doz Covid-19 aşılarına ulaşma imkânını genişleterek bu muhafazayı daha da artırmak iyi bir fikir. Morgan kelamlarına şöyle devam ediyor: “Eğer bağışıklık yansısının yarısı yahut üçte ikisi ya da her ne kadarı kaldıysa, bu tesirli olmayacaksa ve geriye yarısı oranında müdafaa kalmışsa, o durumda bu müdafaa ne kadar artarsa o kadar uygundur.”

Çift aşılı ve Delta varyantına yakalanmış beşerler söz konusu olduğunda, tablo daha da iyi görünüyor. Bristol Üniversitesi’nde viroloji profesörü olan David Matthews, “Şayet iki aşı vurulduysanız ve sonrasında Delta varyantına yakalanıp iyileştiyseniz, büyük ihtimalle aklınıza gelebilecek neredeyse her varyantı kapsayan çok geniş ve tesirli bir bağışıklık reaksiyonuna sahipsiniz demektir” diyor.

Bunun sebebi, böylesi bireylerin virüse (Delta varyantına yakalanma yoluyla) ve özgün alt tipinden (aşılanma yoluyla) gelen başak proteinine maruz kalmasıdır. Matthews, “Bu, hem daha eski hem de çağdaş alt tipleri kapsayan bir antikor cevabına ve sadece başak proteinine karşı değil, Sars-COV-2’nin ürettiği başka tüm proteinlere karşı çok geniş çaplı bir T hücresi reaksiyonuna sahip olduğunuz manasına gelir ve bu inanılmaz derecede faydalıdır” diyor.

TEMEL SORUN AŞILANMAMIŞ BEŞERLER

En büyük tasa aşılanmamış beşerlerle ilgili. Matthews, “Eğer bu virüsün Delta’dan daha hızlı bulaştığı konusunda haklılarsa -ve o denli görünüyor-, bu, virüsün aşılanmamış insanlara bulaşma ve onları hastanelik duruma getirme oranını ve münasebetiyle Ulusal Sağlık Hizmetleri [NHS] üzerindeki baskıyı artıracaktır” diyor: “Hastaneye yatış oranları besbelli bir sonun üzerine çıkarsa, her ne sebeple olursa olsun, kamusal bir kapanmayı da gerektirecektir.”

Buna karşın, optimist olmak için de kimi sebepler mevcut. Birincisi, Omicron varyantının İngiltere üzere yüksek oranda aşılanmış bir toplumda nasıl davranacağını şimdi bilmiyor oluşumuz. Bulaşıcı hastalık denetimi alanında emekli bir danışman olan Dr. Peter English, “Var olan aşılardan iki ya da daha uygunu üç doz yaptırmış olan insanların bu varyanta karşı iyi bir seviyede korunmaları ziyadesiyle muhtemel” diyor: “Yine de bu yeni varyanta karşı var olan aşılarla çok daha az korunmamız da ihtimal dahilinde. Şimdilik karşılığı bilecek kadar bilgiye sahip değiliz.”

BİRTAKIM İLAÇLAR DE İŞE YARIYOR

Bir öteki sebep, Omicron’un hâlâ hassas olduğu düşünülen ‘molnupiravir’ gibisi antiviral ilaçların var olması. Bu ay, günde iki sefer alınan bu haptan yaklaşık yarım milyon adet teslim edilecek ve NHS tarafından sürdürülen ulusal çaptaki bir çalışmada, yaşlı Covid hastalarına ve bağışıklık sistemi zayıflığı üzere makul sağlık meselelerine sahip şahıslara öncelik verilecek. İlaç, hastalığın birinci günlerinde hastaya verildiğinde en tesirli biçimde müdahale ettiği için, İlaç ve Sağlık Eserleri Denetleme Dairesi [MHRA], Covid testinin olumlu çıkmasından ve semptomların ortaya çıkmasından sonraki beş gün içinde, mümkün olan en kısa müddette kullanılmasını öneriyor.

Anti-enflamatuar bir ilaç olan ‘deksametazon’ üzere tedavi araçlarının da Omicron’a karşı işe yaraması beklenen görünüyor; çünkü virüsün kendisinden daha çok bedenin virüse vereceği yansıyı hedefliyor.

Son olarak, şayet aşıya bağlı bağışıklık yansılarını hakikaten de kıymetli ölçüde arttırırlarsa, var olan aşıları Omicron varyantına ahenk sağlayacak biçimde değiştirme ihtimali söz konusu; yeniden de, bu, birkaç hafta boyunca emin olamayacağımız bir konu.

English kelamlarına şunları ekliyor: “mRNA ve vektör alanları, kullanılan makul antijenler üzerinde hızlı biçimde değişiklikler yapılmasına imkan sunuyor. Bu, kısmen (birkaç ay gibi) hızlı bir biçimde, yeni bir varyanta karşı uyarlanan antijenleri kullanarak bir aşı üretmenin mümkün olacağı manasına geliyor.”

Elbet, Omicron, bizi bu salgından çıkaracak olan yol üzerindeki bir tümsek ya da büyük ihtimalle büyük bir çukur; yeniden de şu ana dek öğrendiklerimize baktığımızda, bizi bir yıl evvel bulunduğumuz noktaya geri götürmesi pek muhtemel görünmüyor. Bununla birlikte, ne kadar çok insan tam olarak aşılanır ve üçüncü dozlara ulaşabilirse, bundan tıpkı oranda emin olmamız beklenen hale gelir.

*Epitop, (antijenik belirleyici), bir antijenin antikora ve B hücrelerine bağlanan kısmıdır. Epitopun bir kısmı ‘majör histokompatibilite kompleksi’ (MHC) tarafından sunulan peptitlere çevrilip T hücrelerine de bağlanabilir. Bu bağlar nedeniyle epitoplar antijenlerin bağışıklık sistemi tarafından tanınmasını sağlar.


Yazının yepyenisi The Guardian sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

Kaynak: Gazeteduvar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir