Avrupa'daki doğal gaz sıkıntısının arka planı: Krizin sorumlusu Rusya mı? | Pelerin Kutusu | Bilim Sanat Yazılım Kitap Oyun Teknoloji Gündemi

Avrupa’daki doğal gaz sıkıntısının arka planı: Krizin sorumlusu Rusya mı?

Avrupa ülkelerinin tümünde doğal gaz fiyatları yükselirken, kıtanın gereksiniminin büyük kısmını karşılayan Rusya’nın bu durumu kendi avantajına kullanmaya çalışıyor olabileceği suçlamaları da gündeme geliyor.

ABD Lideri’nin Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan bu yakınlarda Rusya’nın enerjiyi politik bir silah olarak kullanıyor olabileceğinden dert duyduğunu söyledi.

“(Rusya’nın) Avrupa piyasasının artan güç talebine karşılık vermesi gerektiğini düşünüyorum” dedi.

Ancak doğal gaz sorunu ve fiyatların yükselişinden Rusya gerçekte ne ölçüde sorumlu? Bu soruya datalarla karşılık aradık.

Avrupa doğal gazının ne kadarını Rusya’dan alıyor?

Rusya Avrupa’nın doğal gaz gereksiniminin yüzde 50’sini karşılıyor.

Avrupa, tüketiminin kalan yüzde 50’sinin büyük kısmını Norveç ve Cezayir’den alıyor.

Rusya doğal gazı Avrupa’ya Kuzey Akımı, Yamal-Europe ve Kardeşlik üzere bir kaç ana boru çizgisiyle yolluyor.

Bu doğal gaz bölgesel depolarda toplanıyor, sonra buradan kıtanın dört bir yanındaki farklı ülkelere dağılıyor.

Covid salgını devrinde Rusya’dan Avrupa’ya doğal gaz ihracatı toplam ölçü olarak azaldı, zira bir çok işyeri kapandığı için talep azalmıştı.

Artık Avrupa’da güç muhtaçlığı yeniden artmaya başlıyor lakin bilhassa de Ukrayna ve Belarus üzerinden gelen doğal gaz ölçüsü hala düşük.

Bu da Avrupa çapında doğal gaz stoklarının erimesine, hasebiyle da fiyatların yükselmesine yol açtı.

Rusya taahhütlerini karşılıyor mu?

Rusya’nın çoğunluk payı devlete ilişkin güç şirketi Gazprom, Avrupa’ya doğal gazı iki başka düzenleme çerçevesinde gönderiyor:

  • Çoklukla 10 ila 25 yıl vadeli uzun vadeli muahedeler
  • Bir kerelik muhakkak ölçüde gaz alımları için anlık mutabakatlar

Gazprom, uzun vadeli muahedeleri “istikrarlı ve sürdürülebilir doğal gaz tedariki açısından hayati önemde” diye tanımlıyor.

Ve şirketin bu yıl Avrupa’daki alıcılarına bu kontratlarla taahhüt ettiği ölçüleri gönderdiği anlaşılıyor.

Avrupa'daki doğal gaz sıkıntısının arka planı: Krizin sorumlusu Rusya mı?

Ne var ki Avrupa Güç Kurumu’nun lideri Fatih Birol bu yakınlarda yaptığı bir açıklamada Rusya’nın, “istese” tahminen yüzde 15 daha fazla doğal gaz gönderebileceği söyledi.

Kimi uzmanlar Rusya’nın, direkt Almanya’ya bağlanacak olan Kuzey Akımı 2 isimli yeni boru sınırının biran evvel onaylanması için, doğal gaz arzını sınırlıyor olabileceğini söylüyor.

Rusya bu çizginin süratle devreye girmesini istiyor ancak Ukrayna’ya uğramadan Avrupa’ya ulaşan Kuzey Akımı 2 boru sınırına jeo-politik ve çevre münasebetleriyle itirazlar gelmekte.

Oxford Güç Araştırmaları Enstitüsü’ndan Jack Sharples “Avrupa ana akım medyasının dikkate paha bir bölümünde bu dertler, Gazprom’un Almanya makamları ve Avrupa Komitesi’ni, Kuzey Akımı 2’yi onaylamaya zorlamak için arzı taammüden sınırladığı halinde yorumlandı” diyor.

Lakin Sharples’a nazaran bu yorumun doğruluğu kuşkulu.

Almanya Başbakanı Angela Merkel’in açıklamaları da bu tarafta. Merkel, Rusya’nın, mukavelelerden kaynaklanan taahhütlerini yerine getirmediği bir durumdan haberdar olmadığını söyledi.

Almanya başkanı “Rusya, sırf kontratlardaki taahhütlerine nazaran doğal gaz gönderebilir, istediği kadar değil” diye de ekledi.

Ama şunu da not etmek lazım ki, Gazprom’un kendi elektronik satış platformuna konulan sayılara bakıldığında, çok fazla anlık alım kontratı görünmüyor.

Dr Sharples, “Bu da Gazprom’un uzun vadeli kontratlarında vaadettiği ölçüleri gönderdiği lakin bunun ötesinde tedarikte bulunmadığı sonucuna varmamıza yol açıyor” diyor.

Bu görüş Avrupa Kurulu Güç sözcüsü Kadri Simson tarafından da lisana getirildi.

Simson 6 Ekim günü Avrupa Parlamentosu milletvekillerine “İlk değerlendirmelerimiz Rusya’nın uzun vadeli kontratlarına uyduğunu lakin ek doğal gaz arzında bulunmadığına işaret ediyor” demişti.

Buna rağmen Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov ise BBC’ye “Esasen Gazprom, piyasada istikrarı sağlayabilmek için elindeki rezervleri boru sınırlarına basmaya başladı” dedi.

Ryabkov “Hiç bir vakit güç arzı üzerinden baskı uygulama konumunu benimsemedik” diye de ekledi.

Avrupa’daki stoklara ne oldu?

Şu anda Avrupa genelinde doğal gaz stoku Avrupa Doğal Gaz Altyapısı bilgilerine nazaran son 10 yıllık ortalamanın çok altında. Öteki bir formda tabir etmek gerekirse şu anki stok seviyesi, stoklama kapasitesinin yüzde 75’i kadar.

İngiltere’nin doğal gaz depoları ise şu anda büsbütün dolu ama Rusya bu ülkenin muhtaçlığının yalnızca yüzde 5’ini karşılıyor. O nedenle İngiltere Rusya’dan gelecek doğal gaza öteki Avrupa ülkeleri kadar bağımlı değil.

Ayrıyeten Rusya’nın kendi doğal gaz stoku da olağanın altında.

Economist kümesinin araştırma ve yorum kuruluşu Economist Intelligence Unit’ten Avrupa uzmanı Adeline Van Houtte “Şu anda Rusya iç doğal gaz piyasası da sıkışık. Üretim şimdiden en üst seviyesinde ve kış geliyor…. bu da doğal gaz ihraç kapasitesini sınırlıyor” diyor.

Avrupa’da doğal gaz külfetini etkileyen öbür bir çok faktör de var:

  • 2021 başında yaşanan soğuk hava dalgasının stokları eritmesi
  • ilkbahar ve yaz periyodunda fiyatların artmasının, daha sonra satmak üzere stoklamayı artırması
  • bakım tamir sıkıntıları nedeniyle Norveç’in arzının hudutlu olması
  • rüzgar gücü üzere öteki kaynaklarda azalma
  • dünyanın öbür yerlerinde de talebin artması

Doğal gaz talebi neden artıyor?

Koronavirüs pandemisinden yavaş yavaş çıkışın yarattığı ekonomik canlanma fabrikaların tekrar imalata geçmesini bir çok iş yerinin yine açılmasını da beraberinde getirdi ve bu da güç talebini artırdı.

Avrupa tıpkı vakitte doğal gaz alımı konusunda, dünyanın öteki yerlerinde de gereksinimin artmasından etkileniyor.

Son yirmi otuz yıl içerisinde Asya ve Orta Doğu bölgelerinde doğal gaza talep süratle yükseldi.

Bu da Avrupa’nın ithalatının aşağı üst dörtte birini oluşturan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasasında fiyatları etkiliyor.

Sıvılaştırılmış doğal gaza talep arttıkça, fiyatlar da artıyor ve üretilen gazın kıymetli bir kısmı Asya’ya gidiyor.

Bunlara ek olarak Rusya Çin’e doğal gaz ihracını da artırdı ve Haziran ayında ülkenin doğusunda bir doğal gaz sürece tesisi açtı. Bunun dünyanın en büyük doğal gaz rafinerisi olması bekleniyor.

Bu habere Kumar Malhotra ve Daniele Palumbo’dan gelen bilgiler de eklendi.

Kaynak: T24

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir