Araştırma: Mars'ta bulunan su bir 'serap' olabilir | Pelerin Kutusu | Bilim Sanat Yazılım Kitap Oyun Teknoloji Gündemi

Araştırma: Mars’ta bulunan su bir ‘serap’ olabilir

Jamie Priest

Araştırmacılar, 2018 yılında Mars’ta sıvı suyun varlığına dair ispat bulduklarını duyurduklarında, bilimsel toplulukta bir heyecan dalgası yaşandı. Suyun bulunduğu yerlerde, mikrobiyal yaşama dair cezbedici bir ihtimal de mevcuttur; en azından, Dünya’daki hayatın sürmesi söz konusu olduğunda.

Maalesef, Teksas Üniversitesi’nde misyon yapan araştırmacıların Kızıl Gezegen’le ilgili gerçekleştirdiği yeni bir araştırma, 2018’deki bulgular hakkında kuşku uyandırıyor ve hayal kırıklığı yaratan alelade bir alternatif sonuca ulaşıyor: Başlangıçta, buzul altı suyu olarak kabul gören parıltılı yansımalar, buzun altında gömülü halde bulunan volkanik kayaların sebep olduğu bir seraptan öbür bir şey değil.

DAHA EVVELKİ ARAŞTIRMAYI GEÇERSİZ KILIYOR

Geophysical Research Letters isimli mecmuada yayınlanan araştırma, mevcut şartların sıvı su açısından tartışmasız biçimde uygun olmadığı gezegen yüzeyinin tamamına yayılan volkanik ovalarda görülen benzeri yansımaları kayıt altına alıyor. Ulaşılan iki sonuç ortasındaki tutarsızlığın temelinde kolay bir gerçek yatıyor: Diğer bir gezegende bilimsel çalışma yürütmek hakikaten güç.

2018 yılında yapılan duyuru, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Mars Express Orbiter isimli bir araştırma aygıtından elde edilen delillere atıfta bulunmaktaydı. Radar sinyalleri kaya ve buza nüfuz edebiliyordu ve mevcut durumda, araştırmacıların sıvı su ile dengeli olduğuna inandıkları Mars kutup buz örtüsünün altından parlak sinyaller almıştı.

Ortaya atılan tez sahiden büyüktü. Mikrobik canlılar için potansiyel olarak yaşanabilir sıvı ortamların var olması ihtimali heyecan vericiydi. Ne var ki böylesi büyük savlar sağlam ispatlara gereksinim duyar ve öbür bilim insanları, Mars’ın soğuk ve kurak olan güney kutbunda suyun sıvı halde bulunabilmesi için gereken olası şartları sorguladılar. Su buzu bol olsa bile, çoklukla yüzeyde sıvı halde kalacak kadar sıcak olan bir su birikintisinin, ince Mars atmosferinde buhara dönüşmeden evvel sırf birkaç dakika boyunca varlığını koruyabileceği düşünülüyor.

ŞARTLAR SIVI SUYA İMKÂN TANIMIYOR

Texas Üniversitesi Jeofizik Enstitüsü’nde gezegen bilimci ve çalışmanın başyazarı olan Cyril Grima, “Suyun gezegen yüzeyine bu kadar yakın kalabilmesi için hem çok tuzlu bir ortama hem de güçlü ve bölgesel olarak üretilen bir ısı kaynağına gereksinim var; ama bu muhtaçlıklar, söz konusu bölge hakkında bildiklerimizle uyuşmuyor” diyor.

Mars buz örtüsünün altında yatan arazi bir kilometreden fazla buzla örtülüyken, altında yatan asıl şeyin ne olduğunu öğrenmek sahiden sıkıntı bir misyondu. Araştırma takımı, enine uzunluğuna yapılan bir beyin fırtınası esnasında, benzeri halde buzla kaplı olması durumunda, Mars’taki öteki arazi özelliklerinin radar sinyallerinde nasıl görünebileceğini merak etti.

Takım, 2005 yılında Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars Express isimli araştırma aracında kullanılmaya başlanan bir radar aygıtı olan MARSIS’ten elde edilen üç yıllık bilgileri baz alarak oluşturulan ve fevkalâde derecede detaylı olan bir Mars radar haritasını kullanarak, gezegenin tamamının üzerine global çapta varsayımsal bir buz katmanı yerleştirdi. Araştırmacılar, misal biçimde kalın bir buz örtüsünün altına gömülmüşlerse, kutuptakilerle dengeli olan radar sinyalleri üretebilecek özellikleri aradılar. Varsayımsal buz katmanı dikkat alımlı sonuçlar açığa çıkardı.

YANSIMALAR VOLKANİK KALINTILARDAN GELİYOR

Su ihtimalini gündeme getiren parlak yansıma sinyalleri tüm enlemler boyunca bütün yüzeye yayılmıştı. Doğrulanabildiği kadarıyla, bilinen volkanik ovaların bulunduğu alanlarla eşleştiler.

Dünya’da, demir bakımından güçlü lav akıntıları, arkasında radar sinyallerini benzeri formda yansıtan kayalar bırakabiliyor ve bu da elimizdekini güçlü bir açıklama adayı haline getiriyor. Başka ihtimaller ortasında, bu parıldayan seraplarla ilgili öbür yeni araştırmalarla dengeli olan ve kurumuş ırmak yataklarında bulunan maden yatakları bulunuyor.

Kanada’da bulunan York Üniversitesi’nde Mars araştırmaları yürüten bir jeofizikçi olan Isaac Smith, parlak radar sinyallerinin kayalar su nedeniyle erozyona uğradığında oluşan bir çeşit kil olduğunu düşünüyor. 2021’de gerçekleştirilen bir araştırmada, Smith, Dünya’da var olan killerin 2018’de su olarak duyurulana benzeyen parlak radar yansımaları yarattığını ortaya çıkardı.

“Bence Grima’nın keşfinin hoş yanı, günümüzde gezegenin güney kutbunun altında sıvı su bulunabileceği fikrini ortadan kaldırırken, tıpkı vakitte milyarlarca yıl boyunca Mars ikliminde görülen daha geniş bir kuruma sonucunda ortaya çıkan eski göl ve ırmak yataklarıyla ilgili ispatları aramak ve hipotezleri test etmek için nitekim de tam olarak bu alanları göstermesi” diyor.

Smith açısından bu araştırma, Dünya’yla olduğu kadar Mars ile de kontaklı olan bilimsel süreçler hakkında aydınlatıcı bir ders niteliği taşıyor. Smith, “Bilim, birinci denemelerde kusursuz olamaz” diyor. “Bu durum, bilhassa de daha evvel hiç kimsenin ziyaret etmediği yerleri araştırdığımız ve her şeyi uzaktan algılayan araçlara bel bağladığımız gezegen biliminde geçerli” diye ekliyor.

Grima ve Smith, artık, hem gelecekteki beşerli iniş alanları için bir amaç olarak hem de geçmiş yaşam belirtilerini aramak gayesiyle Mars’ta radarla su bulmak için ortaya atılan araştırma teklifleri konusunda işbirliği yapıyorlar.


Yazının yepyenisi Cosmos Magazine sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

Kaynak: Gazeteduvar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.