Araştırma: Altıncı kitlesel yok oluş başladı | Pelerin Kutusu | Bilim Sanat Yazılım Kitap Oyun Teknoloji Gündemi

Araştırma: Altıncı kitlesel yok oluş başladı

Peter Dockrill

Etrafınıza baktığınızda mevte dair işaretleri her yerde görebilirsiniz. Bilim insanları yıllardan beridir alarm zilini çalıyor ve dünyadaki hayvan biyoçeşitliliğindeki büyük düşüşlerin Dünya’nın altıncı kitlesel yok oluşunun başlangıcının işareti olduğu ikazında bulunuyorlar. Bu uğursuz olgunun etrafımızda yaşandığını ortaya koyan kanıtların büyüklüğüne rağmen, herkes tıpkı fikirde değil.

Mānoa kentindeki Hawai’i Üniversitesi’nde biyolog olan Robert Cowie, “Türlerin tükeniş oranlarının geniş ölçüde artması ve birçok hayvan ve bitki nüfusunun çoğalmasında görülen yavaşlama açık biçimde belgelendi; buna rağmen birtakım beşerler bu olguların kitlesel bir yok oluş manasına geldiğini inkâr ediyorlar” diyor: “Bu inkâr, sırf memelilere ve kuşlara odaklanarak ve elbette biyoçeşitliliğin ezici çoğunluğunu meydana getiren omurgasızları yok sayarak, krize dair son derece önyargılı bir değerlendirmeye dayanıyor.”

ÖNYARGILI VE KUSURLU BİR YAKLAŞIM MEVCUT

Cowie ve başka araştırmacılar, yeni yayınlanan bir araştırmada, biyolojik çeşitlilik kaybıyla ilgili tartışmalarda omurgalı hayvanlara kıyasla büyük oranda daha az dikkat çeken omurgasız canlılardaki azalmaya odaklanarak, iklim krizi inkarcılarının yanlışlığını ispatlamaya çalışıyorlar; zira büyük ihtimalle dünyadaki en önde gelen çeşit tükenişi kaydı olan saygın IUCN Tehdit Altındaki Tipler Kırmızı Listesi’nde bile yalnızca kuşlara, memelilere ve amfibilere yer veriliyor.

Cowie ve meslektaşları yayınladıkları makalede “Kırmızı Liste çok biçimde taraflı” diyorlar: “Hemen çabucak tüm kuşlar ve memeliler listeye dahil edilirken omurgasızların sırf çok küçük bir kısmı muhafaza ölçütlerine nazaran değerlendirildi… Birçok vakit örtülü bazen de açık biçimde, memelilerin ve kuşların yok olma oranlarına dair değerlendirmelerin biyoçeşitliliğin tamamını yansıttığına ait bir varsayımda bulunuluyor; bu varsayım yalnızca omurgalıları merkez alan medya kuruluşları genelinde değil, tıpkı vakitte pek çok omurgalı odaklı bilim ve müdafaa kuruluşu nezdinde de kabul görüyor.”

Araştırmacılar, IUCN’nin paylaştığı sayılara nazaran, M.S. 1500’den bu yana kayıt altında olan göğüslü ve kuş cinslerinin yaklaşık yüzde 1,5’inin kuşağının tükendiğini söz ediyorlar; bu oran, kitlesel yok oluş felaketleri ortasında yaşanan ‘arka plan’ yok oluş oranından çok da uzak değil.

DURUM SANILANDAN DAHA BERBAT

Buna rağmen IUCN tarafından hesaba katılmayan omurgasız tükenişleriyle ilgili kestirimlere bakarak bir varsayımda bulunduğumuzda, mevcut durum çok daha makus görünüyor.

Araştırmacılar IUCN sayılarında gözden kaçırılan büyük biyoçeşitlilik kaybı oranının altını çizmek için, eklembacaklılardan sonra omurgasız hayvanlar ortasında en büyük ikinci canlı ailesini oluşturan yumuşakçalar üzerine odaklandılar; bununla birlikte, omurgasızlar, bilinen hayvan cinslerinin büyük çoğunluğunu temsil ediyordu (bazı bilim insanları yüzde 97’ye kadar ulaştığını düşünüyor).

Bilim insanları, omurgasız nüfusundaki düşüşü inceleyen daha evvelki bir dizi çalışmadan sağlanan ‘cesur’ kestirimlere dayanarak, M.S. 1500’den beridir Dünya’da bilinen yaklaşık 2 milyon bitki ve hayvan çeşidinin yüzde 7,5 ilâ 13’ünün kuşağının tükenmiş olabileceğini öne sürüyorlar. Bu, IUCN’nin kabul ettiğinden daha büyük bir yok oluş bilançosu. Cowie, “Omurgasızların [yok oluş listesine] dahil edilmesi, sahiden de dünya tarihinde yaşanan altıncı kitlesel yok oluşun başlangıcına tanıklık ettiğimizi teyit etmenin anahtarıydı” diyor.

Bununla birlikte, nereye baktığınıza bağlı olarak, kimi çeşitlerin yaşadığımız krizde başkalarından daha iyi performans gösterdiğine işaret eden araştırmacılar, denizlerde yaşayan cinslerde ve bitkilerde görülen yok oluşun, şimdi pek çok kara hayvanında rastladığımız yok oluş oranı kadar vahim görünmediğine dikkat çekiyorlar.

Yanı sıra, araştırmacılar, IUCN Kırmızı Listesi tarafından şu ana dek önerilen belli yok oluş oranlarının, biyolojik çeşitlilikte yaşanan kaybın tam bir imajını gözler önüne seren bir tablo olmadığını söz ediyorlar.

Araştırma muharrirleri, “Özellikle de karada yaşayan omurgasızlarda görülen soy tükenişi oranları, art plandaki yok oluş oranlarından çok daha yüksek” diyorlar: “Aynı vakitte, mevcut yok oluş oranlarını saptamak emeliyle IUCN Kırmızı Liste soy tükenişi bilgilerinin kullanılmasının, kaçınılmaz biçimde kuşlar, memeliler ve tahminen de amfibiler hariç, oranların dramatik boyutlarda olduğunun öngörülememesine neden olduğunu ortaya koyuyoruz.”

SONU BELGİSİZ BİR PERİYODA GİRDİK

Araştırmacılar bu tehlikeli eğilimlerin durdurulup durdurulamayacağı konusunda rastgele bir cevaba sahip değiller. Yeniden de krizi inkâr etmenin ya da ona uygun biçimde davranmanın ahlaki sorumluluğumuzun ortadan kaldırılması manasına geldiğinin altını çiziyorlar ve bilim insanlarını ve doğa korumacıları, biyoçeşitlilik krizini öne çıkarmayı ve insanların biyoçeşitliliğe karşı doğuştan gelen takdirini beslemeyi sürdürmeye çağırıyorlar.

Öbür yandan, günümüzde jenerasyonu tükenmekte olan cinslerin tamamını kurtaramayacağımızı da vurguluyorlar; ne var ki, dikkatli ve tez biçimde hareket edersek, en azından büyük kısmını muhafazayı ve gelecek jenerasyonlar için bunları kayıt altına almayı başarabiliriz.

Araştırmacılar, “Koruma alanında çalışan biyologlar ve muhafaza kuruluşları, temelde tehdit altında bulunan kuşlara ve memelilere odaklanarak, aksi takdirde kimi çeşitlerin yaşayacağı soy tükenişinden kurtulabilmeleri için ellerinden geleni yapıyorlar” diye izah ediyorlar: “Biyoçeşitlilik alanında çalışan bilim insanları, tahminen de krizi duyurmak için gösterdikleri uğraşlar sayesinde, günümüzde var olan global biyoçeşitliliğin değerli bir bileşeninin yırtıcı tabiatta korunabilmesi ve yabanî tabiatta kaybolacak tiplerin büyük kısmının gelecek jenerasyonların incelemesi ve şaşkınlıkla bakması için en azından müzelerde koruma edilmesi yolunda birtakım muvaffakiyetler elde edebilirler.”

Araştırmanın detayları Biological Reviews mecmuasında yayınlandı.


Yazının özgünü Science Alert sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

Kaynak: Gazeteduvar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.